donderdag, september 06, 2012
Uit een handboek esthetica uit het jaar 2055: ’De Cobrabeweging gaf de kunst in het interbellum tussen de tweede en derde wereldoorlog een energieke injectie van enthousiasme, kinderlijk non-academisme en warm geweld. De naam Cobra was ontleend aan de plaatsen waar de grootste Cobrakunstenaars werkten: Copenhagen, Brussel en Attenrode-Wever. De honderd jaar geleden geboren graaf van Attenrode-Wever heette oorspronkelijk Jos Steen”. Jos Steen gaf tijdens het Klarafestival 2006 een opmerkelijk duo-concert met mondharmonicatovenaar Steven Debruyn. Blues was hun vertrekpunt en zal altijd hun uitvalsbasis blijven, maar Steen en Debruyn gaan met een zelden gehoorde vrijheid met de blues om. Ze verliezen nooit de rauwheid en essentie van de blues uit het oog, maar bouwen daarop hun expressionistische freeblues. Dat betekent niet dat ze kommer en kwel uitschreeuwen, maar wel dat ze het Leven en de Liefde in bonte kleuren schilderen. En met veel gevoel voor humor constant de luisteraar op het verkeerde been zetten. Muziek op maat geknipt voor Mixtuur. Hoed af voor Steven Debruyn (in het handboek muziekgeschiedenis van 2055 zal die in één adem met Toots Thielemans genoemd worden…). Op het duo-concert wist hij de onnavolgbare zijsprongen van Jos Steen naadloos mee in te slaan, al vertikte die het soms om op zijn beurt Debruyns wegen mee te volgen. De luisteraars kregen naast bluesklassiekers veel eigen werk van Steen en Debruyn, o.a. een hilarisch duet voor stofzuiger en harmonica. En zelden gehoord op het Klarafestival: een publiek dat met plezier ‘Why Don’t We Do It In The Road’ van The Beatles meezong. De Amerikaanse musicoloog Pat A. Physick beschrijft in zijn doctoraat ‘(De)tunings and hidden agendas in postfree modernism’ (Berkeley, 2031) hoe Jos Steen het mijeurmaneurakkoord introduceerde. Uit het radiografisch onderzoek van Jos Steens gitaar concludeerde deze wetenschapper bovendien dat deze onbespeelbaar was. Het blijft hem een raadsel hoe Steen uit zijn instrumenten zoveel verrassende gitaartechnieken bleef halen, van onbestemd geratel tot delicate harmoniekjes.... Pat A. Physick merkt ook op dat Steen in zijn gitaarsolo’s vreemde tekstinterventies als ‘awel?’ en ‘helaba!’ inlast, waardoor Steens relatie met de gitaar geduid kan worden als ‘transitional identification strategy’. Ach, de gitaar van B.B. King heet Lucille, die van Derek Bailey was zijn George; de gitaar van Jos Steen heeft vele namen... Pat A. Physick plaatst Steen als gitarist naast tijdgenoten als John Fahey, Jim O’Rourke, Eugene Chadbourne en Derek Bailey. Hij ontkracht ook de thesis dat Steen als zanger de Europese Captain Beefheart was door erop te wijzen dat ze - zoals mens en aap - gemeenschappelijke voorouders hebben, zoals Howlin’ Wolf. Maar Steen put niet alleen uit de Mississippi Delta blues. John Cage en Morton Feldman en alle bad boys uit de hedendaagse muziek zijn even wezenlijk voor hem als Son House of John Estes. En de Beatles. En Steen is niet alleen zanger en gitarist, one man band, maar bespeelt ook virtuoos stofzuiger, garagepoort, regenton en Nicht Ganses Wohltemperierter Klavier. Geef hem gelijk welk instrument en hij zal er iets boeiends mee doen, bijvoorbeeld het verbranden. Zijn muziek is freefolkblues, psychedadadelica, nohipbophop. Wie had gedacht dat surrealisme en blues zo konden samenleven. En hij is ook schilder, en schrijver en uitgever. Zijn huis op de heuvel is een museum. Hij schilderde een stripverhaal zo dik als een bijbel. Hij maakt schitterende, absurde collages. Geeft titels als ‘Toen de haan kraaide hij niet meer’, ‘Muziek in mijn vergeetput’, ‘Object of destruction #95’ en ‘Scottish War Song with a Teaspoon’. Satie en Cage zijn inderdaad nooit ver weg. De oplage van zijn uitgaven is een groot geheim, maar boekhoudkundig speurwerk leerde ons dat de zelf uitgegeven cassettes en boeken van Steen gemiddeld tussen de 6 en de 12 keer verkocht werden. De vrees voor het cijfer 13 belette uitgever Steen de oplage te verhogen. Zijn carrière als wiskundige moest hij om dezelfde reden vroegtijdig opgeven. Ooit zal iemand heel rijk worden met zijn oeuvre. Hopelijk Jos Steen zelf. In 2041 schonk Jos Steen zijn lichaam aan de wetenschap. Hij bleek in blakende gezondheid maar vertoonde enkele zeer merkwaardige littekens. Een van zijn tanden bleek door zijn hersens gegroeid. Zijn linkeroog bleek uitneembaar. Zijn rechteroor toonde vergroeiingen die alleen maar door lange nachtelijke telefoongesprekken te verklaren waren. Gangreen en allerhande kankers had hij door een bijzonder dieet overwonnen, met een indrukwekkende lever als gevolg. In Loch Ness had Steen, van Schotse afkomst, een nooit opgehelderde infectie opgelopen bij het opduiken van zijn bril uit een meertje. Hij had onverklaarbaar veel zelfmoordaanslagen overleefd, waaronder een Kollektieve Zelfmoord. Dat zijn stembanden gescheurd waren verbaasde niemand. En er is zoveel meer: Steen was de informele leider van de Belgische Bader-Meinhof-divisie, dineerde met Ringo Starr, gijzelde een ufonaut toen die probeerde in te breken in Steens paarse wagenpark op zijn landgoed in Attenrode-Wever, net toen de graaf daar zijn middagdutje deed. Hij zong duetten met koeien, coverde met zijn groep De Kollektieve Zelfmoord ‘Jesus Blood’ van Gavin Bryars toen nog haast niemand dat werk kende, maakte collagecomposities uit de Köchelverzeichnis… Jos Steen staat steeds voor passie en inhoud, is wars van alle trends en grillen, gruwt van vrijblijvendheid. Toen de cd de lp kwam verdringen ging Steen op zijn eigenste manier mee met zijn tijd: hij kocht een 78toeren platenspeler. Je moet hem niet vragen wat er op zijn iPod staat, wel welke singles er in zijn jukebox zitten. De muziek die hij haat is ‘teljazz’ - jazz van intellectuelen die tot 5 kunnen tellen (of tot 13), maar daarom niets te zeggen hebben. Of ‘niets aan de hand’ -muziek: kabbelende ambient, muziek als klanktapijtje op de achtergrond. Steen is duidelijk een meerwaardezoeker. Komt ervan als je onder een zendmast woont. Na het oor van Van Gogh en de snor van Dali is er het ronde brilletje en de dikke snor van Steen… Het best bewaarde geheim uit de Belgische muziek. Hou van hem. Dat is de ultieme boodschap van zijn muziek. How to vac guitars.What’s that supposed to be blues. One dream you can buy. Zwei orgels in snot. C’est la faute du piano #3. Four dreams you cannot buy. Definite refusal to demand a kiss. Plant een dier in de bergen. How to play a painting. De ultieme droefheid van herinneringen. Het sprookje bijna uit. Kropje in de keel. Kaarsen trachten uit te blazen. Kluiten aarde smijten bij gebrek aan stenen. In de gele poraa. Ode aan het ademen. (Songtitels van Jos Steen). Gerrit Valckenaers
Klara © 2015